INTRODUCTIE ZEN SHIATSU OPLEIDIING

Gepubliceerd in in de Zhong Xin medio 2004

In het tiende jaargang van de Zen Shiatsu Opleiding is de opleiding door de Zhong geaccrediteerd. Een welkome bevestiging van een ingezette lijn. In dit artikel zou ik deze stijlvorm willen toelichten als ook de opleiding.

Joyce Vlaarkamp

Joyce Vlaarkamp

Zen Shiatsu refereert aan het gelijknamige boek wat door Shizuto Masunaga in 1977 werd gepubliceerd. De publicatie van dit boek en de populariteit bij voornamelijk Europese en Amerikaanse bodyworkers waren een statement op het gebied van Shiatsu. Shiatsu komt net als Tuina oorspronkelijk voort uit Anma, de traditionele toepassing van handgenezing en is een van de manuele toepassingen van de Oosterse Geneeskunde ontwikkeld in Japan.

In de Edo periode (1603-1867) net als in China 1000 jaar daarvoor was een diploma in Anma een vereiste voor iedere acupuncturist om diens sensitieve en diagnostische kwaliteiten te verfijnen. Dit veranderde na introductie van de Westerse medische kennis door de Europeanen.

In de Meji periode (1868-1912) werd aan blinden een eenvoudige vorm van Anma geleerd zodat zij in staat waren in hun onderhoud te voorzien; zij werden Anma shamponeerders genoemd, de diagnostische aspecten van Anma raakten grotendeels in onbruik en wat bleef was meer de het genoegen dienende vorm van behandeling.

Vanaf begin 19de eeuw werden de traditionele medische toepassingen in de ban gedaan, in 1911 werd daarvoor een wetgeving van kracht. Behandelaars zochten naar nieuwe namen voor hun therapieën om de wetgeving te omzeilen. Dit resulteerde in de in 1925 opgerichte Shiatsu associatie.

Het was Tokujiro Namikoshi die zorgde voor erkenning van shiatsu in Japan. In zijn streven shiatsu erkend te krijgen elimineerde Namikoshi alle referenties naar het traditioneel Oosters Medisch gedachtegoed. Hij beschreef de effecten van zijn therapie in wetenschappelijk westerse fysiologische termen.

Pas in 1954 werd shiatsu erkend als vorm van anma en in 1964 als een apart specialisme. Na de tweede wereldoorlog was er in Japan een groot nieuw elan in de Japanse Meridiaantherapie die juist onder invloed van de vele blinde beoefenaars een grote verfijndheid had verworven. Er ontstond een nieuwe stroming die terugkeerde naar de oorspronkelijke basis van de Oosterse Geneeskunde :de uitgangspunten van de Nan Jing en andere klassiekers werden opnieuw vormgegeven.

Shizuto Masunaga (1925-1981) studeerde en doceerde gedurende 10 jaar aan het Nippon Shiatsu Instituut van Namikoshi en ontwikkelde zich dan als vormgever van een nieuwe aan de traditie ontleende stijl van de shiatsu: de Zen Shiatsu. In zijn Dojo in Tokio was het een broeinest van nieuwe ideeën die door het traditionele aspect een grote aantrekkingskracht hadden op juist niet-Japanners. In de door hem ontworpen stijl van shiatsu zie je veel traditionele ‘do’kenmerken terug in de uitgangshouding waarin de hara, het dragende midden, een belangrijke rol inneemt. In het beoefenen van de shiatsu wordt de beoefenaar ook geoefend in het steviger maken van het eigen centrum en creëert als zodanig steeds meer voorwaarden om zichzelf vorm te geven. Voor zijn dood in 1981 stuurde hij zijn studenten naar Europa en Amerika om zen shiatsu te verspreiden. In Europa zijn de meeste shiatsu therapeuten opgeleid door Kazunori Sasaki, in de V.S. hebben Waturu Ohashi en Ryuko Endo een grote invloed gehad op het verspreiden van zen shiatsu.

Meridiaangericht

In de Zen shiatsu wordt niet puntgericht maar meridiaangericht gewerkt; de kata, de vorm waarin behandeld wordt, zie je dat duidelijk vormgegeven in de vele strekkingen waarin gewerkt wordt. Het been of de arm wordt b.v. in een bepaalde stand gelegd zodat de ki stroom al vanuit de houding wordt beïnvloed en de toegepaste druk minimaal hoeft te zijn voor een optimaal resultaat. Dit gecombineerd met een juiste druktechniek vanuit de hara en het altijd aanwezig zijn van een support hand die het werken van de drukhand ondersteunt maakt de zen shiatsu verfijnd en een geweldige manier om de ki te harmoniseren.

strekking

Extensies

Masunaga ontwierp behalve een nieuwe stijlvorm ook extensies van de meridianen in de andere ledemaat. Zo heeft de klassieke miltmeridiaan in het been bij Masunaga een verlenging in de arm. Vaak, maar niet altijd kan je deze extensies begrijpen vanuit de zes divisies. Als je werkt met de tweepunts techniek, een techniek waarbij je verbinding maakt tussen twee punten op een meridiaan, zul je merken dat deze extensies zeker zinvol zijn en je meer mogelijkheden geven voor een accurate behandeling.

Hara diagnose

In tegenstelling tot de Chinese manuele toepassingen heeft de buik, de hara, een heel centrale rol in het stellen van de diagnose. In het boek ‘Hara, reflections on the sea’ laten Steven Birch en Kiiko Matsumoto je zien hoeveel interpretaties er zijn van de verschillende buikzones. Masunaga werkte deze uit tot een heel verifieerbaar diagnostisch model. In een eerste contact wordt er door het rustig druk geven op de verschillende buikzones een patroon vastgesteld van kyo en jitsu met kenmerken van slap, week, zonder tonus; of juist hard, strak, gespannen. Met de juiste techniek benaderd zal kyo zich graag laten aanraken terwijl jitsu de druk van de hand juist niet verwelkomt, er is al een teveel.

Kyo en jitsu

Om de ki te kunnen harmoniseren is het nodig door middel van diagnostische vaardigheden te komen tot een werkdiagnose, een patroon. In de meridiaantherapie wordt een patroon verwoord in kyo en jitsu. Deze termen worden vaak voor het gemak vertaald met leegte en volte, maar er zijn duidelijk verschillen, vandaar dat ik deze termen zou willen toelichten.

Kyo betekent letterlijk het verborgenen, het valse. Het karakter stelt een grafheuvel voor waarin je een dode verwacht maar waar zich een tijger bevindt. Jitsu betekent letterlijk het ware. Vrij vertaald zou je kunnen zeggen dat kyo de potentie heeft maar verborgen is, het heeft de kenmerken van slap, week, geen tonus. Jitsu daarentegen is wat het is, vertoont vaak de symptomen, de pijn, de spanning, het teveel.

hand

Op basis van de Nan Jing is de benadering vanuit de zen shiatsu altijd eerst de kyo in de meridianen te tonifieren en daarna de jitsu te verspreiden (‘first tonify then disperse’). Vanuit grote ondersteundende technieken benader je de kyo dusdanig dat de verborgen potentie weer tot leven komt. Deze techniek vraagt veel ervaring en een juiste druktechniek omdat alleen bij een juiste benadering de kyo zich voldoende veilig voelt zich te ontsluiten. Als de tonus in de kyo meridianen zich opbouwt is het tijd het teveel en de stagnatie te verspreiden en worden korte snelle technieken gebruikt om de jitsu- meridianen vrij te maken. Het behandelen van dit patroon is de basisbehandeling en is er op gericht de ki te harmoniseren zodat algemene vitaliteit en weerstand toeneemt.

Mijns inziens is de Zen Shiatsu een prachtig samengaan van de rijkdom van de oosterse medische traditie met de kunst van het drukken: bij shiatsu ligt het hart in de handen.

De vormgeving van de driejarige zen shiatsu opleiding is op grond van bovenstaande artikel voorspelbaar: een degelijke poot in de praktijk met het vormen van een stevig fysiek kader, een degelijke studie van de energetica van het lichaam, de meridianen, en dan in het laatste jaar het oog krijgen voor de balans van ki: de diagnostiek. Daarnaast is er een degelijke poot in de westers medische basiskennis. Na afstuderen is er continuïteit via het nascholingsprogramma.

Joyce Vlaarkamp (1959) is oprichter en opleider van de Zen Shiatsu Opleiding. Zij is opgeleid door Kazunori Sasaki, specialiseerde zich daarna in Japanse acupunctuur (Toyo Hari). In September 2004 is haar boek ‘Shiatsu in uitvoering’ bij uitgeverij Gottmer Altamira Becht verschenen.